Column: Een Verlosser op Duracell-batterijen

06 juni 2017 | Erwin Meeks | Boekenbal

Zoals bij iedere voetbalwedstrijd die op televisie wordt uitgezonden, was er ook tijdens de Champions League-finale ruimte voor sfeerbeelden vanaf de tribunes. Uitzinnige Madrileense tienermeisjes, nors kijkende Juventus-fans, vermoeid ogende huisvaders én een man die zonder gêne het rookverbod aan zijn Italiaanse laars lapte: ze flitsten allemaal op het televisiescherm voorbij tijdens de wedstrijd die voor Real Madrid eindigde in de tweede Champions League-winst op rij. Zelfs een televisiekijker met een grote fantasie zal tussen deze supporters niet direct een taalpurist, woordkunstenaar of literaire dichter herkend hebben, hoewel ook in een hoogopgeleide taalvirtuoos moeiteloos een verknochte voetbalfan kan schuilgaan. Misschien wel juist in dit soort mensen…

Het lexicon van het voetbal

Taal, terminologie, uitdrukkingen en gezegdes zijn namelijk onlosmakelijk verbonden met de voetbalcultuur, die daarnaast bestaat uit een gedeeld stelsel van waarden, normen, symbolen en producten. Er zijn boeken volgeschreven over het lexicon van het voetbal, dat ook wel bekend staat als het ‘voetbaljargon’. De voetbaltaal is een universele vorm van betekenisgeving, die ervoor zorgt dat alle soorten fans zich met hun sport kunnen identificeren en hierover kunnen communiceren. Menig voetballiefhebber behoeft geen verdere uitleg wanneer er wordt gesproken over een ‘broodvoetballer’, ‘scorebordjournalistiek’ of ‘zomeravondvoetbal’.

Een specifieke vorm van voetbaltaal, waarvan men het belang niet mag onderschatten, is de welhaast oneindige reeks aan bijnamen die de voetbalwereld rijk is. In vrijwel iedere tak van sport worden bijnamen en koosnaampjes gebezigd, en in het voetbal is dit des te meer het geval. Met de wissels erbij komen er tijdens de gemiddelde voetbalwedstrijd zo’n zesentwintig spelers in actie. Afhankelijk van hoe lang deze spelers al meelopen in de voetballerij, zal ongeveer één derde van deze voetballers voor zichzelf een passende bijnaam hebben verworven. De absolute sterspeler, het veelbelovende megatalent, de vastberaden aanvoerder en de soms ietwat slungelige doelman: doorgaans zitten dergelijke sleutelspelers niet verlegen om een bijnaam. Het gevolg is dus dat de aanwezige taalpuristen, mochten die toch in het publiek aanwezig zijn, per wedstrijd gemiddeld negen tot tien bijnamen in hun notitieboekje kunnen noteren.

Van De Kromme naar De Praatpaal

Bovendien zijn er ook veel voetbaltrainers die allang niet meer alleen door het leven gaan onder de naam die in hun paspoort staat. Wat dacht u van De Generaal (bij de Burgerlijke Stand ooit ingeschreven als Rinus Michels) en diens iets kleinere evenbeeld Dick Advocaat, alias De Kleine Generaal. In het bijzondere geval van Rinus Michels werd in de loop der jaren bijna voor elk van zijn karaktereigenschappen een bijnaam bedacht. De Bul, De Sfinx en De Grote Zwijger waren allemaal bijnamen die bij huize Michels moesten worden toegevoegd aan het naambordje naast de brievenbus. En voetballers die na hun actieve carrière als speler de kans kregen om trainer te worden, kunnen vaak voor iedere helft van de loopbaan een afzonderlijke bijnaam in hun biografie verwerken. Willem van Hanegem evolueerde bijvoorbeeld van De Kromme tot De Praatpaal, toen hij als trainer bij Feyenoord en FC Utrecht niet langer zijn voeten maar vooral zijn mond liet spreken.

Het voorbeeld van de praatgrage Van Hanegem toont al aan dat een bijnaam niet louter positief hoeft te zijn. Ondanks dat culthelden vaak worden voorzien van een liefkozende bijnaam, worden slechte eigenschappen in de voetballerij al gauw bespot of uitvergroot via een minder strelende connotatie. Anthony Lurling staat bij de ene voetbalfan bekend als De Messi van Breda, terwijl hij door de ander wordt verguisd als De Naaimachine, vanwege zijn soms onsportieve en schijnheilige gedrag tegenover tegenstanders (sinds de Champions League-finale beter bekend als het Sergio Ramos-repertoire). Het laat zich raden welke variant door moeder Lurling in de plakboeken van haar zoon is opgenomen, en welke versie consequent wordt gecensureerd.

Mr. Duracell

Een ander grappig aspect van bijnamen in de voetbalsport, is dat deze soms zo treffend zijn dat men zich afvraagt wat er eerst was: de persoon, of de bijnaam? De veelzijdige auteur Ed van Eeden bracht in 2011 speciaal een boekje uit waarin een lange lijst aan bijnamen van voetballers en trainers de revue passeert, terwijl Van Eeden de betekenis en achtergronden ervan probeert te achterhalen. In de inleiding van dit boekje over De Tuinman, De Tsaar en De Zwarte Tulp, merkt ook hij terecht op dat ‘het lijkt alsof sommige bijnamen altijd voor de betreffende helden hebben klaargelegen’. Dit hele kip-en-ei-verhaal stelt de taalpurist in het voetbal voor grote vraagstukken. Want wat hadden we eerst in Nederland… de Duracell-batterij, of toch Dirk Kuyt? De feiten zijn duidelijk: Duracell werd ontwikkeld in 1930; Dirk Kuyt zag het levenslicht in 1980. Desondanks lijkt het wel alsof het batterijmerk al die vijftig jaar heeft gewacht totdat Kuyt kon worden omgedoopt tot Mr. Duracell.

De conclusie is dus dat elke voetballer en trainer uiteindelijk een bijnaam kan verwachten die hij op basis van zijn daden, gedrag, karakter of uiterlijkheden verdient. Wat dat betreft zou Dirk Kuyt voortaan ook nog als De Verlosser door het leven kunnen gaan, sinds hij samen met zijn maatjes Jan-Scharie van der Heijden, De Steen van São Paulo (Eric Botteghin) en Opa (Karim El-Ahmadi) Feyenoord aan de langverwachte landstitel hielp. De taalpurist zal dat zeker een goed idee vinden, maar de voetbalpurist zal waarschijnlijk vinden dat de term Verlosser voor altijd is voorbehouden aan iemand anders. Inderdaad, aan de Nummer 14, De Magere, Het Orakel van Betondorp, De Professor, De Wasem, God… alias Johan Cruijff.

Erwin Meeks

Erwin Meeks is de eigenaar van VoetLicht Media en werkt daarnaast als (voetbal-)schrijver, voetbalanalist en eindredacteur. Namens VoetbalTube schreef hij recensies voor de rubriek Het Boekenbal.

Bekijk de beelden van 'Mr. Duracell' Dirk Kuyt:

FacebookTwitterGoogle+

Laatste foto's

24-09-2017
24-09-2017

Bekijk ook..

Reageer