Het Boekenbal: Het Nederlands elftal vernietigt zichzelf

15 mei 2016 | Erwin Meeks | Boekenbal

Met zijn boek Briljant Oranje schreef David Winner een literair hoogstandje over de Nederlandse identiteit en mentaliteit in relatie tot de nummer één volkssport in dit land: voetbal. De meeste lezers zullen op een positieve manier versteld staan van de doordachte en diepgaande beschouwing van de Nederlandse maatschappij en haar voetbalsport, alsmede de verrassende verbanden die hierachter schuil gaan. Toch is niet iedereen onder de indruk. Voetbaljournalist Johan Derksen deed het boek af als ‘semi-intellectueel geleuter van een semi-intellectueel’. De hoofdredactie van het literaire voetbaltijdschrift Hard Gras diende hem van repliek door in de editie uit augustus 2006 te stellen dat het boek van Winner ‘staat als een huis’.

Het boek begint bij hoofdstuk 5…

Wat niet staat als een huis is de hoofdstukindeling van het boek, maar dat is bewuste keuze van de schrijver. Winner kiest ervoor om de hoofdstuknummers niet opeenvolgend te laten zijn, maar deze te verdelen als ‘rugnummers’. Daardoor heeft het eerste hoofdstuk het (rug-) nummer vijf en heeft het vierde hoofdstuk het illustere nummer veertien gekregen. Het idee achter deze symbolische hoofdstuknummers is leuk en creatief, maar tijdens het lezen van het boek is niet altijd te achterhalen waar een bepaalde cijfertoekenning op is gebaseerd. Deze nummering vormt dus nog een extra parallel, wat het best moeilijk maakt om bij de eerste keer lezen van het boek alle inhoudelijke verbanden te begrijpen.

Dit laatste komt mede doordat sommige onderwerpen nogal als ‘zwaar’ en moeilijk te doorgronden kunnen overkomen. Bij het ontleden van de Nederlandse voetbalfilosofie worden er door Winner allerlei specifieke maatschappelijke en sociologische kenmerken, gebeurtenissen, ontwikkelingen en overwegingen bijgehaald. Hierin ligt de kracht van het boek, maar schuilt tevens de valkuil dat mensen zoals Derksen het als ‘semi-intellectueel geleuter’ gaan ervaren. Toch is het te kort door de bocht om het bij deze typering te laten.

Van Watersnoodramp naar watertanden

Als lezer moet men openstaan voor de nauwkeurig onderbouwde gedachtegang en visie van David Winner én voor de stelling dat voetbal meer betekent dan een spelletje waarbij tweeëntwintig mannen achter een bal aanrennen. In het boek komen verrassende inzichten naar voren die zich niet beperken tot de sport op zich, zoals veel andere sportboeken dat doen, maar die juist rekening houden met doorslaggevende maatschappelijke, sociologische en geografische waarden. De schrijver weet bijvoorbeeld met diverse voorbeelden en theorieën een verbazende parallel te trekken tussen het Nederlandse landschap en het verfijnde positiespel (gebaseerd op ruimtelijk inzicht) dat kenmerkend is voor de Nederlandse voetbalteams.

De continue bedreiging van het water en de beperkte oppervlakte van het land zorgen ervoor dat Nederlanders altijd inventief zijn omgegaan met de ruimtelijke capaciteit. Het boek beschrijft op confronterende wijze hoe dit in onze volksaard zit ingebakken én hoe dit heeft geleid tot de ontwikkeling van het zogenaamde ‘Totaalvoetbal’ van de ‘Dutch Orange Machine’. En even voor de duidelijkheid: het gaat hier niet om een sinaasappelpers van de Harense Smid, maar om het briljante Nederlandse voetbalsysteem waarvan voetballiefhebbers wereldwijd nog steeds beginnen te watertanden.

Zelfvernietigingsdrang: sterven in schoonheid

Minder vleiend, maar wel net zo interessant, is de theorie over de zelfvernietigingsdrang die lijkt ingeslepen in het DNA van het Nederlands elftal. Op grote toernooien in het verleden leek Oranje liever te sterven in schoonheid dan te winnen ‘op zijn Duits’. Tijdens recente WK’s en EK’s is dit ook wel eens anders geweest, maar dat is juist het risico dat David Winner genomen heeft met het schrijven van dit boek. Door toekomstige ontwikkelingen kunnen zijn theorieën altijd onderuit worden gehaald. Maar ondanks dat is dit in 2001 gepubliceerde boek, waarvan de herziende Nederlandse vertaling verscheen in 2006, redelijk tijdloos en zeer lezenswaardig.

Tekenend voor het boek is dat de Engelse auteur, ondanks zijn voorliefde voor het Nederlandse voetbalsysteem en de cultuur, afsluit met een opvallende en sombere verwachting. Die luidt namelijk dat Oranje nooit wereldkampioen zal worden vanwege de in zijn boek beschreven ‘onvolkomenheden’ van het Nederlandse voetbalgenie. Tot op heden staat ook die specifieke theorie van David Winner als een huis. Zelfs een Europese titel zit er voorlopig niet in, aangezien het Nederlands elftal op het aanstaande EK in Frankrijk schittert door afwezigheid. Dat heeft echter waarschijnlijk weinig te maken met het voetbalsysteem, maar meer met een schrijnend gebrek aan kwaliteit. Niet zozeer  alleen bij de spelers, maar des te meer bij bondscoach Danny Blind.

Erwin Meeks

Erwin Meeks is de eigenaar van VoetLicht Media en werkt daarnaast als (voetbal-)schrijver en eindredacteur. Namens VoetbalTube bespreekt hij maandelijks nieuwe of opmerkelijke boeken over of uit de voetbalwereld. De beelden op VoetbalTube zeggen vaak meer dan duizend woorden, maar voetbalboeken kijken op hun beurt weer verder dan het beeld.

FacebookTwitterGoogle+

Bekijk ook..

Reageer