Het Boekenbal: Waar was jij, toen Nederland wraak nam?

15 maart 2016 | Erwin Meeks | Boekenbal

Afgelopen week verscheen in de media het bericht dat oud-doelman Hans van Breukelen en journalist Evert ten Apel het theater in gaan met de voorstelling Waar was jij in ’88?. In die avondvullende show blikken beide heren op eigen wijze terug op het voor Nederland succesvolle EK 1988. Dankzij Auke Kok hebben de initiatiefnemers het script voor deze voorstelling eigenlijk al in handen. Wie enige interesse heeft in het vaderlandse voetbalverleden, zal waarschijnlijk al bekend zijn met de journalist en schrijver Auke Kok.

De Haarlemmer verwierf namelijk status als geschiedschrijver van het Nederlands elftal met zijn boek 1974. Wij waren de besten. Dit standaardwerk over de prestaties en belevenissen van Oranje op WK-voetbal van 1974 kreeg veel lovende commentaren, ondanks dat Nederland in dat jaar in feite helemaal niet de beste was. Die verdomde Duitsers waren ‘ons’ in de finale weer net voor… Zoals wel vaker was er veel gedoe en lawaai rondom het Nederlands elftal, maar de enige plek waar het echt goed stil bleef was in de prijzenkast van Oranje. Deze gevleugelde uitspraak uit het cabaretprogramma Studio Spaan ging echter niet op voor het EK 1988, waar Nederland haar eerste en tot op heden ook laatste beker zou winnen.

Oma, we hebben je fiets gevonden!

Reden genoeg voor Kok om de pen opnieuw ter hand te nemen en ook aan het gedenkwaardige toernooi van 1988 een boek te wijden, dit keer onder de titel: 1988. Wij hielden van Oranje. De schrijver rekent vakkundig af met het Duitse trauma uit 1974 in hoofdstukken met veelzeggende titels zoals Razernij, Eindelijk wraak en Bevrijdingsdag. Men hoeft geen geschiedenis te hebben gestudeerd om te snappen dat hier meer achter schuil gaat dan alleen sportieve revanche. Natuurlijk loopt er een parallel met de zogenaamde Gouden Generatie van Johan Cruijff en Willem van Hanegem, die ironisch genoeg in de jaren zeventig nooit goud won. Maar nog veel meer is er een verband met het oorlogsverleden.

De Tweede Wereldoorlog was in 1988 al meer dan veertig jaar voorbij, maar toch voelt de overwinning op Duitsland in de halve finale van het EK als een soort nieuwe bevrijding. Kok roept de herinnering op aan alle elementen die daarvoor exemplarisch zijn. Dat betreft Ronald Koeman die na afloop ‘zijn kont afveegde’ met het shirt van zijn tegenstander Olaf Thon, de spandoeken met teksten zoals ‘Oma, we hebben je fiets gevonden!’ en de disproportionele woede-uitbarsting van keeper Hans van Breukelen richting de Duitse keeper Lothar Matthäus. Naast deze zichtbare uitingen van de diepgaande wraakgevoelens, weet de ervaren schrijver met veel gevoel voor detail ook de minder bekende achtergrondverhalen eruit te lichten.

Een gerecht met verschillende ingrediënten

Dat Kok in zijn onderzoek en analyse verder kijkt dan zijn journalistieke neus lang is, benadrukt de auteur ook zelf in de verantwoording. Daarin zegt hij dat een totale reconstructie van het EK, ondanks bepaalde onvolkomenheden, zijn streven is geweest bij het schrijven van het boek. Daarnaast heeft hij dit verhaal willen afzetten tegen het Nederland van die dagen. In beide voornemens is hij uitstekend geslaagd, aangezien het boek de sportieve gebeurtenissen ook van een psychologisch, sociologisch en maatschappelijk kader heeft voorzien.

Het EK is in principe een leuk recept gebleken met allerlei ingrediënten waar (de) Kok dankbaar een lekker gerecht van heeft weten te maken. Die ingrediënten zijn onder meer luchtige karakterschetsen van de (hoofdrol-)spelers, gedetailleerde wedstrijdverslagen en indringende impressies van de sfeer in en om de spelersgroep. Het boek geeft daarmee onder andere antwoord op de vragen zoals: Waarom nam trainer Rinus Michels een aantal relatief ‘zwakke’ reservespelers mee naar het EK? Hoe kon Marco van Basten, ondanks slechte voortekenen, toch uitgroeien tot nationale held? En wat had Franz Beckenbauer in de spelersbus te zoeken?

Geschiedschrijving van een uitgemolken onderwerp

Ondanks dat het boek met veel humor en op een boeiende manier geschreven is, zal dit niet het meest spannende of intrigerende werk zijn dat u ooit heeft gelezen. Het blijft natuurlijk toch de geschiedschrijving van een nogal uitgemolken onderwerp. Kok heeft een lekker gerecht klaar gemaakt, maar de gemiddelde lezer is er wellicht al moe aan gegeten voordat hij de eerste hap genomen heeft. Zet daarom alleen uw tanden in dit boek als u vooraf een pilletje heeft genomen tegen misselijkmakende clichés en uitgekauwde onderwerpen. En u moet goed bestand zijn tegen het ongeremde chauvinisme. Maar misschien is die chauvinistische terugblik juist wel even lekker, nu we het op het aanstaande EK in Frankrijk zonder Oranje moeten doen.

Erwin Meeks

Erwin Meeks is de eigenaar van VoetLicht Media en werkt daarnaast als (voetbal-)schrijver en eindredacteur. Namens VoetbalTube bespreekt hij maandelijks nieuwe of opmerkelijke boeken over of uit de voetbalwereld. De beelden op VoetbalTube zeggen vaak meer dan duizend woorden, maar voetbalboeken kijken op hun beurt weer verder dan het beeld.

FacebookTwitterGoogle+

Bekijk ook..

Reageer