Het Boekenbal: Wereldreis langs de vijanden van het voetbal

15 september 2015 | Erwin Meeks | Boekenbal

Met het boek Voetbal als oorlog schreef de fijnzinnige literaire schrijver Simon Kuper in 1994 een veelgeprezen werk over belangwekkende thema’s binnen de voetbalsport. Ja, 1994… dat is alweer een tijdje geleden. In 1994 werd de Amsterdamse effectenbeurs, de EOE-index, omgedoopt tot de tegenwoordig alom bekende AEX-index. In datzelfde jaar werd Nelson Mandela aangesteld als de eerste zwarte president van Zuid-Afrika. En op voetbalgebied was het Romário die tijdens het snikhete WK in de Verenigde Staten zijn land Brazilië aan de wereldtitel hielp met vijf doelpunten. Juist dit tijdsbeeld zorgde ervoor dat Kuper een van de meest bewonderde voetbalboeken uit de geschiedenis kon schrijven.

Een echte voetbalwereldreis

Het was namelijk ook een tijd waarin het fenomeen internet nog niet massaal haar intrede had gedaan. Tegelijkertijd waren er wel veel ‘dingen gaande’ op politiek, maatschappelijk en sportief niveau. Wie daar echter meer over te weten wilde komen, diende zelf op onderzoek uit te gaan. Niet achter een zoemende laptop met internetverbinding, maar de deur uit met een papieren reisschema, met een stevige rugzak en een schrijfboekje in de aanslag. Dit is precies wat Kuper deed, en wat uiteindelijk heeft geleid tot een prachtig voetbal-reisverslag dat onderscheidend is van al die afgedrukte Wikipedia-verhalen, waar momenteel de schappen in de boekwinkels vol mee staan.

In Voetbal als oorlog (overigens niet te verwarren met de gevleugelde uitspraak ‘Voetbal is oorlog’) presenteert Kuper een prachtige verzameling van reportages uit zijn voetbal-wereldreis. Hij is niet zomaar op zoek naar het levensverhaal van de linksbuiten van FC Saarbrücken, maar komt met fascinerende verhalen op het snijvlak van voetbal, politiek en cultuur. De lezer hoeft zich overigens geen zorgen te maken of deze ‘diepzinnige kost uit 1994’ nog wel te volgen valt, want in 2008 is er een volledig geactualiseerde editie in (begrijpelijk) Nederlands verschenen. De oorspronkelijke titel van het boek luidt overigens Football Against the Enemy, wat bij de echte voetballiefhebber bekend in de oren zal klinken.

Schokkend, verrassend en ontroerend

Wat de voetballiefhebber ook bekend in de oren zal klinken, zijn onderwerpen zoals corruptie, clubliefde, controversiële speelstijlen en op macht beluste bobo’s. Op geheel eigen wijze weet de schrijver tot de kern van deze kwesties door te dringen, tijdens een meer dan negen maanden durende reis langs (in eerste instantie) tweeëntwintig landen. Overal waar hij komt tekent Kuper zeer indrukwekkende, verrassende, persoonlijke en soms zelfs schokkende verhalen op, die steeds weer aantonen hoe dun de scheidslijn is tussen voetbal en politieke belangen. Voetbal blijkt niet alleen een spelletje, maar blijkt op gelijke voet te staan met oorlogen en bevrijdingen.

Die bewering wordt heel letterlijk in het hoofdstuk over de Argentijnse militaire dictatuur van de junta, die het WK in 1978 aangreep om haar positie te versterken. En wat te denken van wat Kuper in Oekraïne meemaakt? Daar blijkt Dynamo Kiev zich over de rug van de lokale bevolking te verrijken. Via omkoping krijgt die club exportvergunningen voor onderdelen van kernraketten en overig nucleair materiaal. Dat is nou toch niet echt het doel van een voetbalclub… En ronduit ontroerend is het verhaal over de Duitser Helmut Klopfleisch, die zijn geliefde West-Berlijnse voetbalclub Hertha BSC achter het IJzeren Gordijn zag verdwijnen toen hij dertien jaar oud was. Een hartverscheurend feit, maar de clubliefde bleef in tegenstelling tot de Berlijnse Muur wél overeind.

Geen luchtig leesvoer

De opsomming hierboven is slechts een kleine greep uit de vele verhalen in dit boek over voetbal, cultuur en politiek. Al deze bijzondere observaties, confrontaties, portretten en interviews worden nog aangevuld met voetbal-inhoudelijke onderwerpen, zoals het gedeelte waarin Helenio Herrera uitlegt waarom de door hem bedachte catenaccio-tactiek niet laf is. Trainer José Mourinho kan dit hoofdstuk maar beter uit zijn hoofd leren, voordat hij zich weer in een interview moet verantwoorden voor waarom hij ‘zijn Chelsea-bus opnieuw voor de eigen goal heeft geparkeerd’. Zijn voorbeeld en inspirator Herrera is overigens overleden in 1997.

Verwacht ondanks al deze boeiende verslagen niet een boek dat op een zwoele zomeravond eventjes lekker wegleest. Het lezen van Voetbal als oorlog vergt enige inspanning en concentratie en zet vooral aan tot nadenken, in welke taal je het boek ook leest. Er zijn trouwens weinig auteurs die in een Nederlands voetbalboek kunnen refereren aan wat ze ooit in de Finse editie hebben geschreven, maar Kuper flikt het. Dat zijn boek in vele talen en landen nog altijd gedrukt en gelezen wordt, bewijst de waarde ervan. Dit boek hoort als een standaard werk thuis in de boekenkast van ieder mens dat wil weten wat er gaande is in de wereld waarin hij leeft.

Bekijk op bol.com

Erwin Meeks

Erwin Meeks is de eigenaar van VoetLicht Media en werkt daarnaast als (voetbal-)schrijver en eindredacteur. Namens VoetbalTube bespreekt hij tweewekelijks nieuwe of opmerkelijke boeken over of uit de voetbalwereld. De beelden op VoetbalTube zeggen vaak meer dan duizend woorden, maar voetbalboeken kijken op hun beurt weer verder dan het beeld.

FacebookTwitterGoogle+

Laatste foto's

Bekijk ook..

Reageer